Handelingsverlegenheid

=**Handelingsverlegenheid van leraren**=

Literatuur laat zien dat leraren regelmatig handelingsverlegenheid ervaren in het omgaan met leerlingen met gedragsproblemen en dat dit in een aantal gevallen mede een oorzaak vormt voor burn-out bij leraren. Aan de basis van deze problematiek ligt de wens van leraren om betekenisvol te willen zijn en zaken voor elkaar te willen krijgen. Leerlingen met gedragsproblemen verstoren deze behoefte en dat levert leraren stress, onzekerheid en gevoelens van incompetentie op. Ook speelt de rolopvatting van leraren mee: zij zien zichzelf primair als verantwoordelijk voor het vormgeven van leerprocessen. Het niet goed kunnen omgaan met gedragsproblemen raakt hen dan ook in de kern van wat zij als hun professionaliteit ervaren.De literatuur laat zien dat vooral externaliserende gedragsproblemen handelingsverlegenheid oproepen. Echter, ook andere leerlingkenmerken spelen een rol, zoals een moeilijk temperament, lage leerprestaties, de afwezigheid van sociale vaardigheden en gedragsstoornissen. Er zijn indicaties dat één op de vier leerlingen door leraren als zorgleerling wordt ervaren. Doorgaans heeft een leraar weinig oog voor het eigen aandeel in de gedragsproblemen van de leerlingen en is hij eerder geneigd deze toe te schrijven aan leerlingkenmerken of aan de omgeving. Wanneer een leraar wel over passend handelingsrepertoire beschikt en kans ziet het gedrag te reguleren, nemen de negatieve gevoelens af. Het realiseren van passend handelingsrepertoire neemt toe bij een sterker gevoel van eigen effectiviteit (self-efficacy) en vertrouwen in eigen kennen en kunnen. Zo blijken leraren met een positieve opvatting ten aanzien van inclusive education effectiever te zijn, omdat ze hoge verwachtingen van hun leerlingen hebben en meer instructietijd organiseren. Op schoolniveau draagt een goed vangnet bij aan minder handelingsverlegenheid. De literatuur laat tevens zien dat leraren grote behoefte hebben aan training en ondersteuning.

Hieronder een eerste versie van een generiek competentieprofiel voor inclusief onderwijs, dat de kwaliteiten beschrijft van iedereen die inclusief onderwijs verzorgt. (resultaat van een gezamenlijk project van de 3 WOSO-opleidingen; Claasen e.a., 2009)